Piekeren

Wat is piekeren? 

Gepieker kun je het beste omschrijven als een eindeloze reeks gedachten. Het lijkt op nadenken, maar is toch echt iets anders. Bij dit soort negatieve gedachten zit je vast in een patroon waar je moeilijk uitkomt. Je blijft maar malen en herhalen, vaak over zaken die je niet kunt beïnvloeden. Waar nadenken je soms een oplossing oplevert, blijft die bij gepieker meestal uit.

Waarom piekeren we?

We doen dit vaak om een gevoel van controle te krijgen, bijvoorbeeld over een vervelende situatie. Dat gebeurt lang niet altijd bewust. Onze hersenen zijn nu eenmaal gewend om oplossingen te zoeken. Omdat deze gedachten meestal gaan over zaken die buiten onze invloed liggen, blijft een oplossing uit. Het gevolg is dat het vooral negatieve gevoelens oproept.

Veelvoorkomende oorzaken zijn;

• Spanning voor een belangrijke (medische) afspraak;
• Werkconflicten
• Financiële problemen
• Ruzie met een partner, vriend(in) of familielid
• Ziekte (bij jezelf of een dierbare)
• Twijfel over jezelf

Het oerinstinct van je hersenen

Vanuit evolutionair perspectief had gepieker ooit een functie: het hielp je overleven. Ons oerbrein (het limbisch systeem) is geprogrammeerd om gevaar te herkennen en risico’s te vermijden. Waar dat vroeger een roofdier was, is het nu een deadline, een opmerking van een collega of angst voor afwijzing.

Het brein maakt hierin geen onderscheid en activeert dezelfde stressrespons. Wat ooit een nuttig overlevingsmechanisme was, is daarmee een automatische reflex geworden, zelfs als er geen direct gevaar is.

Slapeloze nachten door gepieker 

Waarom lijken deze gedachten juist ’s nachts zo hardnekkig? Wanneer je in bed ligt is er geen afleiding meer en krijgt je hoofd alle ruimte. Bovendien voel je je ’s nachts machtelozer: je kunt niets doen om je zorgen direct op te lossen. Dat maakt loslaten extra lastig.

Het verschil tussen piekeren en stress

Af en toe blijven hangen in gedachten is heel normaal. Iedereen zit weleens ergens mee. Meestal neemt dit vanzelf weer af, bijvoorbeeld omdat een conflict is opgelost of een spannende afspraak voorbij is.

Wanneer het niet meer stopt, kan er meer aan de hand zijn, zoals:

• Stress
  Veel piekeren kan leiden tot stress. Maar ook is piekeren een kenmerk van stress. Het werkt dus twee kanten op. Sommige mensen piekeren in de hoop de stress te verhelpen, zich niet bewust van het feit dat dit de stress juist erger maakt.
• Overspannenheid of burn-out
  Zoals gezegd is piekeren zowel een kenmerk als oorzaak van stress. En te veel stress kan leiden tot overspannenheid en burn-outklachten.
• Depressie
  Piekeren lijkt onschuldig, maar wist je dat het ook een kenmerk is van een depressie? In het geval van een depressie zul je uiteraard ook andere klachten hebben, waaronder somberheid, vermoeidheid en concentratieproblemen.

Neemt het gepieker de overhand en lijkt stoppen onmogelijk? Dan kan er sprake zijn van een piekerstoornis (gegeneraliseerde angststoornis). Hierbij is er sprake van een continue stroom aan negatieve gedachten die het dagelijks functioneren bemoeilijkt.

Dwangmatig piekeren

Dwangmatig piekeren gaat verder dan af en toe blijven hangen in gedachten. Je hebt het gevoel dat je hoofd geen pauze meer kent en stoppen lukt niet, ook niet als het je uitput of onrustig maakt. Deze vorm van piekeren kan je dagelijks functioneren, je slaap en je stemming flink beïnvloeden. Lees meer over wat dwangmatig piekeren is, hoe het ontstaat en wat kan helpen om de cirkel te doorbreken.

Hoe stop je met piekeren?

Bij ernstige klachten is professionele hulp verstandig. Toch kun je in veel gevallen zelf al stappen zetten om het malen te verminderen.

Vijf tips om te stoppen met piekeren:

1. Schrijf
   Zet je gedachten op papier. Zo creëer je ruimte in je hoofd en geef je jezelf de kans de gedachten tijdelijk los te laten. Ook kan het teruglezen van jouw eigen gedachten je helpen met relativeren.
2. Praat
   Deel je zorgen met vrienden, familie en/of collega’s. Praten lucht op en zorgen delen laat je voelen dat je er niet alleen voor staat.
3. Beweeg
   Ga uit je hoofd. Maak een stevige wandeling of pak de fiets voor een stuk door de polder. Wind in de haren en de zon op je huid. Blijven de gedachten komen? Luister dan een fijne podcast of spannend luisterboek.
4. Plan een piekermoment
   Kun je niet stoppen met piekeren? Plan dan één à twee keer per dag een piekermomentje in van maximaal 15 minuten. Alle gedachten die buiten jouw piekermomentjes om je hoofd in schieten schrijf je op en haal je pas weer tevoorschijn tijdens het volgende piekerkwartier.
5. Laat het los
   We piekeren om een gevoel van controle te krijgen. Draai het eens om: accepteer dat je geen controle hebt en laat je gedachten los. Focus je op iets waarover je wel controle hebt.

Hulp van een psycholoog bij piekeren

Het kan lastig zijn om jouw gepieker zelf aan te pakken. Sommige vraagstukken zijn nu eenmaal ingewikkeld. Een psycholoog of therapeut kan je in zo’n geval helpen. Het inschakelen van een professional kan voelen als een grote, zware stap. Maar uiteindelijk is het niets anders dan iemand vragen om met je mee te denken. Een psycholoog kan je door middel gesprekstherapie helpen de oorzaak van jouw gepieker te achterhalen en je leren ermee om te gaan.

Ook mindfulness, ACT of een alternatieve vorm van therapie kunnen je helpen om te gaan met piekeren.

Pscyhologische hulp en therapie bij piekeren

Blijven de gedachten maar rondspoken in je hoofd? Heb je al van alles geprobeerd, maar lijkt niets te helpen? Laat je dan helpen met het zoeken naar een oplossing voor jouw gepieker. In de praktijken van GOB helpen we jou de oorzaak van jouw gepieker te achterhalen. Samen vinden we de oplossing.

Kosten en vergoeding voor behandeling bij piekeren 

Meer informatie over de kosten van behandelingen bij een van onze GOB–praktijken en de mogelijkheden voor vergoeding vanuit de zorgverzekering – vind je op de pagina Tarieven & Vergoeding.

Stop met piekeren. Laat ons helpen.

Onze psychologen en therapeuten helpen je graag op weg naar een leven met minder gepieker. Meer weten? Meld je dan aan via onderstaande button. Je bent op korte termijn welkom voor een vrijblijvend (en kosteloos) kennismakingsgesprek.